قطعاً شاهنامــه به عنوان اثر مكتوبِ منظوم ، اثري بي بديل از تاريخ ادبيات ...

قطعاً شاهنامه به عنوان اثر مكتوبِ منظوم ، اثري بي بديل از تاريخ ادبيات حماسي ايران است كه به جرأت ميتوان گفت يك اثر كم نظير در ادبيات جهان نيز هست . مقايسه هاي فراواني بين شاهنامه و ايلياد و اديسه هومر شده است ، چه از نگاه تطبيقي ميان آئين نیايش ، نقش زن ویا اساطير حماسه اي بر گرفته از داستانهای پهلوانی . اما نظر نگارنده بر قابليت هاي شاهنامه در نمایشی کردن آن است . همچنان كه برخی از آثار نمايشي بزرگ دنيا مانند اتللو، هملت ،اديبپ ، مکبث و... برگرفته از داستانهاي اسطوره اي است . بنابراين شناخت شاهنامه از جنبه هاي ساختاري، زيبايي شناسانه ،ديداري و حتي شنيداري اهميت پيدا ميكند. اين اثر داراي سه بخش شامل داستانهاي اسطوره اي ، پهلواني و تاريخي است ، كه هر بخش به نوبه خود ميتواند منبع الهام نويسندگان و مخاطبین نمایش قرارگيرد .

در اين سه بخش(با تأكيد بر بخش پهلواني) به دليل توجه به عناصر مختلفي چون كشش داستاني، دارابودن قابليت هاي تصويري، جنبه هاي دراماتيك و ... مسير اقتباس نمایشی درآن قطعاً به درستي پيش خواهد رفت كه اين خود باعث ارتباط با مخاطب است. كافي است رواياتي چون بيژن و منيژه ،زال و رودابه ، رستم و سهراب ، قصه فرود ، داستان سياوش و...را دوباره مرور كنيم.

در این روايات با موضوعاتی جهان شمول چون عشق ، نفرت ،حسد و پاكدامني بر می خوریم كه در همه دوران ها ودر بين همه نسل ها موضوعات هميشگي و متداول بوده است . در حقيقيت تمامي درون مايه ها ، مضامين و موضوعات مطرح شده در شاهنامه ، نمونه هايی از درگیریهای همیشگی در طول بشر بوده که همان درگیری مابین نيك وبد است علاوه بر موضوعات جهان شمول در داستانهای شاهنامه ( مخصوصاً در داستان هاي پهلواني) ، بهترين كشمكش ها نیز صورت ميگيرد چرا كه پهلوان براي رسيدن به مرتبه پهلوانی تلاش میکند ودر حقیقت تلاش او براي رسيدن به مرحله انسانيت است. انسانيت داشتن بالاترين خصلت هاي نيك است از اين رو پهلوان براي برخورداري از اين خصلت ها تلاش ميكند و اين باعث كشمكش ميان او، خود ، ديگران ، موقعيت ها ،جامعه و طبيعت مي شود.

در شاهنامه ، فردوسي اصل دراماتيك توازن میان نيروها را ميان قهرمانان رعايت ميكند. ايجاد موانع بر سر راه قهرمان با دقت و ظرافت صورت ميگيرد و دقت نظر در آفريدن قهرمانان روانكاوانه و جامعه شناسانه است همانطور که ايجاد نقطه ضعف برای قهرمانان در برخي روايات ، آن اثر را به يك تراژدي ماندگار تبديل مي كند.هامارتياي قهرمانان شاهنامه باعث ايجاد كاتارسيس (تزكيه در مخاطب ) می شود چرا كه مخاطب را در مورد خویشتن خود به فكر وامي دارد. قدرت پرستي اسفنديار كه باعث فريب خوردنش و چشم آسيب پذير او که باعث نابوديش مي شود موجب مرگ دلخراش او شده و براي مخاطب بسيار اثر گذار و تفکر برانگیز است . گفتگوها در شاهنامه به گونه اي است كه همواره بر فضا سازي موقعيت کمک کرده و گاه حس و حال گوينده را آشكار مي كند و در صورت لزوم اهميت واقعه را نشان مي دهد . از اين رو گفتگوها نيز دراماتيك است .

درنگاه ديگر به شاهنامه به نقاط قابل تأمل ديگري بر مي خوريم . به طور مثال ابعاد تصويري مضامين بی نظیر است . هنگامي كه اثر قرائت مي شود همه گفتگوها از بار تصويري مبناي اثر برخوردار است كه قطعأ در اجرا باعث موفقيت آن خواهد شد .

 

بهـــر کنج در سیصد استاده بود میان در سیاووش آزاده بـود

بسی زر و گوهر برافشاندند سراسر همه آفرین خواندند

چوکاووس را دید بر تخت عاج ز یاقوت رخشنده برسرش تاج

نخست آفرین کرد و بردش نماز زمانی همی گفت با خاک راز

 

درنهايت يكي ديگر از شاهكار هاي شاهنامه فردوسي كه قابليت هاي اقتباس براي ايجاد يك اثر نمايشي را دو چندان مي كند (که البته مجالی ديگر را براي توضيح و بسط آن میطلبد) دقت در آواهاي مورد استفاده در ابيات است .

آواهايي بر گرفته از كلمات و واژه هایی كه به تنهايي قابليت ايجاد ارتباط با مخاطب غير فارسي زبان را ایجاد كرده به نحوي كه مخاطب ميتواند بار تصويري و حتي معنايي كلمات را تاحدود زيادي درك كند. از اين رو متن اثر نمایشی

( برگرفته از شاهنامه ) در صورت استفاده از گفتگوهاي ابیات ، نمایشنامه را تبديل به يك اثر بين المللي می نمايد.

درپایان امیداست با استفاده از آثار فاخر ایرانی در تولید متون نمایشی ، هرچه بیشتر در راه اعتلای فرهنگ ایران اسلامی و انتقال آن به نسلهای بعدی کوشا باشیم.

 

سید حجت طباطبایی- بهار۹۰

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

تعداد بازدید : 2577
تاریخ انتشار : 1391/02/01
نظر شما
نام :
ایمیل:
نظر :
کد امنیتی:
لیست نظرات
نام : فرهنگسرای امیر کبیر
با سلام .از شما دعوت میشود در نشست آزاد شاهنامه خوانی استاد شجاع پور که روزهای سه شنبه از ساعت 18-16 در فرهنگسرای امیر کبیر برگزار میباشد شرکت فرمایید ./پارک قیطریه تهران .22212392
نام : فرهنگسرای امیر کبیر
با سلام . احتراما ، از شما دعوت میشود در سلسله نشستهای آزاد حافظ و شاهنامه خوانی استاد شجاع پور که روزهای سه شنبه از ساعت 18-16 در فرهنگسرای امیر کبیر برگزار میباشد شرکت فرمایید ./پارک قیطریه تهران .-22212392 22215062 .
نقد - مقاله

پرداختن به جنگ در «ماه و ژیار» با فضایی فانتزی

 نمایش «ماه و ژیار» به نویسندگی حمیدرضا نعیمی و کارگردانی علیرضا دهقانی این ...

ادامه مطلب ...

وابستگی مردم ایران به نفت در «دیدومک»

ابراهیم گله‌دارزاده، کارگردان نمایش «دیدومک» اظهار می‌کند که با حذف قهرمان ...

ادامه مطلب ...

کشوری از نمایش‌ «کابوس شب نیمه آذر» می‌گوید

علی کشوری می‌گوید نمایش «کابوس شب نیمه آذر»، واگویه‌های ذهنی او و افرادی ...

ادامه مطلب ...
گفتگو - گزارش

فراخوان اجراهای عمومی فصل بهار تئاتر باربد

فراخوان اجراهای عمومی فصل بهار 1394 تئاتر باربد منتشر شد ...

ادامه مطلب ...

برنامه‌های زنده رادیو نمایش از تئا‌تر شهر

برنامه‌های «پرانتز باز» و «دیالوگ» جشنواره تئا‌تر فجر را پوشش می‌دهند ...

ادامه مطلب ...

تاثیرات پدیده‌های اجتماعی روی چند نسل

نمایشی که جامعه را زیر ذره بین علوم اجتماعی قرار داده/ مهدی بوسلیک از  ... 

ادامه مطلب ...

کاربر گرامی!
برای اطلاع از آخرین اطلاعات و تماس با ما از لینک های زیر استفاده کنید .
عضویت در خبرنامه تماس با

کاربر گرامی!
برای ثبت نام در آموزشگاه و یا جشنواره از لینک های زیر استفاده کنید .
ثبت نام در آموزشگاه ثبت نام در جشنواره